Waxbarashada dugsiga sare ee Soomaaliya waa afar sano, fasalka 9-aad ilaa 12-aad, oo dad badani weli ugu yeeraan Fasalka Koowaad ilaa Fasalka Afraad (Form One–Form Four). Waxay ku dhammaataa shahaadada dugsiga sare, taas oo ah furaha lagu galo jaamacadda. Dugsiga sare qasab ma aha, inkastoo Dastuurka Ku-meel-gaarka ahi ballan-qaadayo waxbarasho bilaash ah ilaa heerka dugsiga sare.
Qaab-dhismeedka iyo luqadda
- Afar sano ayuu ku socdaa habka dawladda ee "8-4"; saddex sano ayuu ku socdaa dugsiyada gaarka loo leeyahay ee Carabiga wax ku dhiga ee raaca qaabka "9-3".
- Siyaasadda luqadda ee federaalka oo lagu dhawaaqay Agoosto 2018 waxay ka dhigtay Af-Ingiriisiga iyo Carabiga luqadaha wax lagu barto dugsiga sare. Tusaale ahaan, Puntland maaddooyinka dugsiga sare badankood waxay ku dhigtaa Af-Ingiriisi, halka Af-Soomaaliga, Carabiga iyo culuumta Islaamka lagu dhigo luqaddooda.
- Wasaaradda Puntland waxay manhajkeeda dugsiga sare ku qortay toban maaddo.
Qayb inta badan aan dawladeed ahayn
Xitaa in ka badan dugsiga hoose, waxbarashada dugsiga sare waxaa bixiya dugsiyo gaar loo leeyahay iyo dugsiyo bulsho. Xogta GPE ee 2015–16 waxay muujisay in 91.5% ardayda dugsiga sare ay ku jireen machaddo aan dawladeed ahayn, ESSP 2018–2020 ee federaalka-na wuxuu sheegay in in ka badan 96% dugsiyada sare ay maamulaan hay'ado aan dawladeed ahayn. Maadaama dugsiyada gaarka ahi ay qaataan khidmad waxbarasho, kharashku waa caqabad weyn oo hortaagan qoysaska saboolka ah. Somaliland, 44% ardayda dugsiga sare waxay ku jireen dugsiyo dawladeed sannad-dugsiyeedkii 2018–19; Somaliland waxay lahayd shan dugsi sare oo keliya sannadkii 1999, waxayna gaartay 84 sannadkii 2010.
Dowladuhu dhawaan waxay isku dayeen inay soo nooleeyaan dugsiyo dawladeed oo taariikhi ah. Muqdisho, Dugsiga Sare ee Macallin Jaamac ayaa dib loo furay 2014 kadib dayactir, May 2026-na wasaaradda federaalku waxay bilowday dayactirka Dugsiga Jeneraal Daa'uud si uu mar kale waxbarasho bilaash ah u bixiyo, kadib markii goobta la haystay in ka badan soddon sano. Somaliland, Dugsiga Sare ee Sheekh oo laga dhisay xilligii gumeysiga ayaa hadda ah dugsi hoy leh oo uu maamulo Hay'adda Pharo.
Imtixaannada qaranka
Wasaaradda Waxbarashada, Dhaqanka iyo Tacliinta Sare ee federaalku waxay dib u soo celisay imtixaannada qaranka ee dugsiga sare sannadkii 2015, tirada ardayda gasha-na ku dhowaad sannad walba way kordhaysay:
- 2025: 38,471 arday ayaa galay imtixaanka, 32,714-na way ka gudbeen; natiijada waxaa lagu dhawaaqay 24 Agoosto 2025.
- 2026: imtixaannadu waxay socdeen 20 ilaa 25 Juun, waxaana lagu qaaday 158 xarumood oo ku kala yaal 58 degmo. 44,330 arday oo is-diiwaangeliyay waxaa imtixaanka galay 42,916, waxaana ka gudbay 40,037, sida ay muujisay natiijadii la shaaciyay bartamihii Agoosto 2026.
Puntland waxay imtixaankeeda fasalka 12-aad ku maamushaa xafiiska imtixaannada iyo shahaadooyinka ee Wasaaradda Waxbarashada iyo Tacliinta Sare, Somaliland-na waxay qabataa imtixaannadeeda shahaadada qaranka. Maadaama imtixaannada ay dejiyaan maamullo kala duwan, ardaydu waa inay hubiyaan shahaadada uu aqbalayo barnaamijka jaamacadeed ama deeqda waxbarasho ee ay codsanayaan.
Dugsiyo gaar ah oo kooban ayaa sidoo kale bixiya shahaadooyin caalami ah. Tusaale ahaan, dugsiyada Maarif ee Turkiga ee Muqdisho waxay ka heleen OxfordAQA ogolaansho ay ku bixiyaan imtixaannada IGCSE iyo A-Level.