Waxbarashada iyo tababarka farsamada iyo xirfadaha (TVET) waxay dhallinyarada u diyaarisaa shaqooyin xirfadeed sida korontada, tuubbooyinka biyaha, makaanikada, kalkaalinta caafimaadka iyo rakibidda tamarta qorraxda. Soomaaliya gudaheeda waa qayb yar oo kala firirsan. Waxaa bixiya wasaaradaha waxbarashada, wasaaradaha shaqada, hay'adaha aan dawliga ahayn iyo machaddo gaar loo leeyahay, mana jiro xog qaran oo lagu kalsoonaan karo oo muujinaysa inta arday ee ay gaarto.
Halka ay TVET kaga jirto nidaamka
Wasaaradda Waxbarashada Puntland waxay sheegtay in TVET laga bixiyo laba meelood: dugsiga hoose kadib iyo dugsiga sare kadib. Wasaaraddeeda Waxbarashada iyo Tacliinta Sare waxay leedahay waax isku darsan TVET iyo waxbarashada dadban. Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska ee Somaliland-na waxay laba iyo tobanka waaxood ee ay leedahay ku tirisaa waax farsamada iyo xirfadaha ah. Heerka federaalka, Wasaaradda Waxbarashada, Dhaqanka iyo Tacliinta Sare iyo Wasaaradda Shaqada iyo Arrimaha Bulshada labaduba waxay ku lug leeyihiin tababarka xirfadaha.
Xarumo dawladeed oo dib loo soo nooleeyay
- Machadka Qaranka ee Xirfadaha iyo Tababarka Farsamada (Muqdisho): waa xaruntii hore ee Tababarka Farsamada Warshadaha, oo dadka deegaanku u yaqaanaan "Xero Jarmal", haddana hoos timaada Wasaaradda Shaqada iyo Arrimaha Bulshada. Waxay dib u bilowday tababarro ku saabsan teknolojiyada macluumaadka, tamarta qorraxda, nijaarnimada iyo tuubbooyinka, iyadoo taageero ka helaysa mashruuc xirfadeed oo uu maalgeliyay Bangiga Horumarinta Afrika, qalabna ay ku deeqday hay'adda horumarinta Turkiga ee TIKA.
- Xarunta Tababarka Farsamada ee Maxamuud Axmed Cali (Kaaraan, Muqdisho): dugsi xirfadeed dawladeed oo lagu dhisay mashruuc uu maalgeliyay Midowga Yurub. Wasaaradda waxbarashada ee federaalka iyo Maamulka Gobolka Banaadir ayaa dib u furay Febraayo 2026 kadib dayactir ballaaran.
- Machadka Cilmiga Badda ee Soomaaliyeed (Muqdisho): waxaa furtay May 2026 Wasaaradda Gaadiidka iyo Dekedaha ee federaalka, si loogu tababaro arday ka kala timid dhammaan dowlad-goboleedyada cilmiga badmaaxnimada iyo maareynta khayraadka badda.
Hay'adaha aan dawliga ahayn iyo kuwa gaarka ah
Tababarka xirfadeed intiisa badan waxaa bixiya hay'ado aan dawli ahayn. Hargeysa, Hay'adda Pharo waxay maamushaa xarun TVET ah oo bixisa koorsooyin shahaado leh oo ku saabsan tuubbooyinka biyaha, rakibidda korontada, rinjiyeynta iyo qurxinta, iyo tamarta la cusboonaysiin karo, kuwaas oo loogu talagalay dadka da'doodu u dhaxayso 18 ilaa 30. Muqdisho, Tuulooyinka Carruurta ee SOS waxay tan iyo 2002 kalkaaliyeyaal, umulisooyin iyo shaqaale caafimaadka bulshada ku tababaraan Kulliyaddooda Sayniska Caafimaadka. Jaamacado badan ayaa sidoo kale bixiya barnaamijyo dibloomo ah oo caafimaadka, teknolojiyada macluumaadka iyo ganacsiga ah, kuwaas oo la mid ah tababarka xirfadeed.
Caqabadaha
- Xarumo dawladeed oo aad u yar: markii la dhisay xarunta Kaaraan, hay'addii fulisay mashruuca waxay ku tilmaantay xaruntii TVET ee dawladeed ee keliya ee xilligaas ka shaqaynaysay Banaadir.
- Xog iyo nidaamin yar: warbixinta PEER ee UNESCO ee 2021 ee Soomaaliya ma helin wax macluumaad ah oo ku saabsan sida loo nidaamiyo bixiyeyaasha TVET.
- Ku tiirsanaanta maalgelin muddo gaaban ah: koorsooyin badan waxay ku tiirsan yihiin mashaariic deeq-bixiyeyaal, tababarkuna wuu istaagi karaa marka maalgelintu dhammaato, sidii ka dhacday machadka qaranka ee Muqdisho ka hor inta uusan dib u bilaabin kadib hakad dheer.