Nidaamka waxbarashada: maamulka, manhajka iyo imtixaannada | Warar

Waxbarashada Soomaaliya

Nidaamka waxbarashada: maamulka, manhajka iyo imtixaannada

Dowladda Federaalka, dowlad-goboleedyada iyo Somaliland mid walba wuxuu leeyahay wasaarad waxbarasho. Nidaamku waa 8-4, imtixaannada qaranka waxaa la qaadaa Juun, inta badan dugsiyaduna waa kuwo aan dawladeed ahayn.

Nidaamka waxbarashada Soomaaliya waxaa hal mar wada maamula dowlado dhowr ah. Dowladda Federaalku waxay dejisaa siyaasadda qaranka, dowlad-goboleedyadu waxay leeyihiin wasaarado waxbarasho oo u gaar ah, Somaliland-na — oo ku dhawaaqday gooni-isu-taag 1991 kana maamusha nidaam waxbarasho oo u gaar ah, halka Dowladda Federaalku ay u aragto qayb ka mid ah Soomaaliya — si gooni ah ayay u shaqaysaa. Dugsiyada badankood iyo ku dhowaad dhammaan jaamacadaha waa kuwo gaar ama bulsho loo leeyahay.

Maamulka

  • Heerka federaalka: Wasaaradda Waxbarashada, Dhaqanka iyo Tacliinta Sare (MoECHE) ee Muqdisho ayaa dejisa siyaasadda qaranka, manhajka iyo heerarka, waxay maamushaa imtixaanka qaranka ee dugsiga sare, waxayna jaamacadaha kula socotaa Guddiga Qaranka ee Tacliinta Sare ee cusub. Saraakiisha waxbarashada ee gobollada iyo degmooyinka waxay warbixin u gudbiyaan wasaaradda, Waaxda Waxbarashada Dalladaha iyo Gaarka ahi-na waxay qaabilsan tahay dugsiyada aan dawliga ahayn.
  • Dowlad-goboleedyada: Jubbaland, Koonfur Galbeed, Hirshabeelle, Galmudug iyo Puntland mid walba wuxuu leeyahay wasaarad waxbarasho iyo miisaaniyad dowlad-goboleed. Wasaaradda Waxbarashada iyo Tacliinta Sare ee Puntland waxay qabataa imtixaannadeeda fasalka 8-aad iyo 12-aad, waxayna leedahay sagaal xafiis waxbarasho oo gobollada ah.
  • Banaadir (Muqdisho): dugsiyada waxaa kormeerta wasaaradda federaalka oo la kaashanaysa Maamulka Gobolka Banaadir.
  • Somaliland: Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska, oo la dhisay 1992, ayaa maamusha dugsiyadeeda iyo imtixaannadeeda, guddi gooni ah ayaana kormeera tacliinta sare; Sharciga Waxbarashada Qaranka waxaa la ansixiyay 2018.
  • Waxbarashada diinta: dugsiyada Quraanka waxaa kormeera wasaaradaha arrimaha diinta.

Sharciyada iyo siyaasadaha

Dastuurka Ku-meel-gaarka ah ee 2012 (qodobka 30-aad) wuxuu dammaanad qaadayaa waxbarasho bilaash ah ilaa heerka dugsiga sare. Qorsheynta federaalka waxaa lagu hagay Qorshayaasha Istiraatiijiga ah ee Qaybta Waxbarashada, oo uu ka mid yahay qorshihii 2018–2020, iyo cutubka waxbarashada ee Qorshaha Horumarinta Qaranka. Agoosto 2018 dowladda federaalku waxay ku dhawaaqday manhaj qaran oo cusub iyo siyaasad luqadeed: Af-Soomaali in wax lagu barto dugsiga hoose, Af-Ingiriisi iyo Carabina dugsiga sare. Sharciga Tacliinta Sare oo la meelmariyay 2024 ayaa dhisay guddi qaran oo diiwaangeliya oo qiimeeya jaamacadaha. Somaliland waxay 2018 ansixisay Sharciga Waxbarashada Qaranka iyo xeerarka waxbarashada gaarka ah, Puntland-na waxay leedahay Sharci Waxbarasho oo u gaar ah.

Imtixaannada iyo shahaadooyinka

  • Federaalka: imtixaannada qaranka ee dugsiga sare (fasalka 12-aad), oo dib loo bilaabay 2015. Sannadkii 2026, 42,916 arday ayaa imtixaanka galay bishii Juun, 40,037-na way ka gudbeen.
  • Puntland: imtixaannada fasalka 8-aad iyo 12-aad oo uu maamulo xafiiska imtixaannada iyo shahaadooyinka ee wasaaradda, natiijooyinkana waxaa lagu daabacaa internetka.
  • Somaliland: imtixaannada shahaadada qaranka ee dhammaadka heer kasta, oo uu waajibiyay Sharciga Waxbarashada Qaranka.

Jadwalka sannad-dugsiyeedka

Imtixaannada qaranka ee ugu waaweyn waxaa la qaadaa bisha Juun, natiijooyinkuna waxay soo baxaan Agoosto: 2026 imtixaannada fasalka 12-aad ee federaalka waxay socdeen 20 ilaa 25 Juun, natiijaduna waxay soo baxday bartamihii Agoosto. Maamul kasta, urur dallad kasta iyo dugsi gaar ah kasta wuxuu dejiyaa taariikhaha xilliyada waxbarashada, fasaxyada Ramadaan iyo Ciiduhuna sannad walba way wareegaan maadaama ay raacaan taariikhda dayaxa.

Maalgelinta

Kharashka dawladdu wuxuu daboolaa qayb keliya oo nidaamka ka mid ah. Qoysasku waxay khidmad ka bixiyaan dugsiyada iyo jaamacadaha badankood, ururrada dalladu waxay maamulaan in ka badan kun dugsi, deeq-bixiyeyaashuna waxay maalgeliyaan dhismaha dugsiyada iyo waxbarashada xaaladaha degdegga ah. Sida ay sheegtay warbixinta PEER ee UNESCO, 87.5% ardayda dugsiyada hoose iyo 91.5% ardayda dugsiyada sare waxay ku jireen machaddo aan dawladeed ahayn 2015–16. Baaqa bani'aadminimo ee waxbarashada ee 2025 wuxuu dalbaday 68.6 milyan oo doollar, May 2025-na 29% ayaa la maalgeliyay.

Caqabadaha ugu waaweyn

  • Helitaanka: qiyaastii 4.5 milyan oo carruur ah oo da'da dugsiga ah, oo ka badan kala bar, ayaa dugsiga ka maqnaa 2025 (OCHA ee Qaramada Midoobay).
  • Tayada: tacliinta sare, 86% machaddadii uu HIPS sahamiyay 2013 waxay sheegeen in awoodda macallimiinta iyo shaqaalaha maamulku hoosayso.
  • Kala-qaybsanaanta: manhajyada, imtixaannada iyo hay'adaha nidaamiya way ku kala duwan yihiin maamullada.
  • Masiibooyinka: colaadda, abaarta, fatahaadaha iyo barakacu si isdaba-joog ah ayay u carqaladeeyaan waxbarashada.

Isbeddellada dhawaan

  • Ballaarinta imtixaannada qaranka ee federaalka tan iyo 2015; 2026 waxaa lagu qaaday 158 xarumood oo ku kala yaal 58 degmo.
  • Sharciga Tacliinta Sare ee 2024, Guddiga Qaranka ee Tacliinta Sare iyo qabyo-qoraalka heerarka tayada jaamacadaha (2026).
  • Qaab-dhismeed qaran oo lagu qiimeeyo barashada ardayda, oo ay diyaarisay waaxda xaqiijinta tayada ee wasaaradda federaalka (2025).
  • Dayactirka dugsiyo dawladeed oo taariikhi ah iyo xarumo xirfadeed oo Muqdisho ku yaal 2026.

Wasaaradaha iyo hay’adaha

Wasaaradda Waxbarashada, Dhaqanka iyo Tacliinta Sare (MoECHE)

Wasaaradda waxbarashada ee Dowladda Federaalka, xaruntiisuna tahay Muqdisho. Waxay dejisaa siyaasadda waxbarashada qaranka, manhajka iyo heerarka, waxay maamushaa imtixaanka qaranka ee dugsiga sare ee fasalka 12-aad, waxayna la shaqaysaa saraakiisha waxbarashada ee gobollada iyo degmooyinka. Waaxdeeda Waxbarashada Dalladaha iyo Gaarka ah ayaa qaabilsan dugsiyada aan dawliga ahayn.

Website

Guddiga Qaranka ee Tacliinta Sare

Hay'ad federaal ah oo lagu dhisay Sharciga Tacliinta Sare ee 2024 si ay u kormeerto jaamacadaha; Golaha Wasiirradu waxay xubnihiisa ansixiyeen 2025. Agoosto 2026 waxay bilowday wadatashi ku saabsan siyaasad qaran, istiraatiijiyad, xeerar iyo heerar tayo oo ka kooban ilaa 200 shuruudood, iyadoo la adeegsanayo is-qiimaynta jaamacadaha iyo booqashooyin xaqiijin.

Xafiiska Imtixaannada iyo Shahaadooyinka (MoECHE)

Qaybta wasaaradda waxbarashada federaalka ee mas'uulka ka ah imtixaannada qaranka iyo shahaadooyinka. Wasaaraddu waxay dib u soo celisay imtixaannada qaranka ee dugsiga sare 2015; sannadkii 2026 imtixaanka fasalka 12-aad wuxuu socday 20 ilaa 25 Juun, waxaana lagu qaaday 158 xarumood oo ku kala yaal 58 degmo.

Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Diinta

Wasaarad federaal ah oo kormeerta dugsiyada Quraanka, sida ay sheegtay warbixinta PEER ee UNESCO ka qortay Soomaaliya.

Wasaaradda Shaqada iyo Arrimaha Bulshada

Wasaarad federaal ah oo maamusha Machadka Qaranka ee Xirfadaha iyo Tababarka Farsamada ee Muqdisho (oo hore u ahaa Xarunta Tababarka Farsamada Warshadaha, 'Xero Jarmal').

Xafiiska Waxbarashada Gobolka Banaadir

Dugsiyada Muqdisho waxaa kormeerta wasaaradda waxbarashada federaalka, iyadoo u marta xafiiskeeda waxbarashada gobolka oo la shaqeeya Maamulka Gobolka Banaadir. Febraayo 2026 wasaaradda iyo maamulka gobolku waxay si wadajir ah dib ugu fureen Xarunta Tababarka Farsamada ee Maxamuud Axmed Cali ee Kaaraan.

Wasaaradda Waxbarashada iyo Tacliinta Sare ee Puntland

Wasaaradda waxbarashada ee Puntland, xaruntiisuna tahay Garoowe. Waaxaheeda waxaa ka mid ah xaqiijinta tayada, siyaasadda iyo qorsheynta, waxbarashada rasmiga ah, TVET iyo waxbarashada dadban, iyo horumarinta manhajka iyo tababarka macallimiinta; waxay leedahay sagaal xafiis waxbarasho oo gobollada ah. Waxay qabataa imtixaannadeeda fasalka 8-aad iyo 12-aad.

Website

Xafiiska Imtixaannada iyo Shahaadooyinka ee Puntland

Xafiis ka tirsan Wasaaradda Waxbarashada iyo Tacliinta Sare ee Puntland oo maamula imtixaannada fasalka 8-aad iyo 12-aad, natiijooyinkana ku daabaca internetka.

Website

Guddiga Tacliinta Sare ee Puntland

Guddi ka tirsan Wasaaradda Waxbarashada iyo Tacliinta Sare ee Puntland oo qaabilsan tacliinta sare ee dowlad-goboleedka.

Wasaaradda Waxbarashada ee Jubbaland

Wasaaradda waxbarashada ee Dowlad-goboleedka Jubbaland (caasimaddu waa Kismaayo). Sida dowlad-goboleedyada kale, waxay leedahay wasaarad iyo miisaaniyad waxbarasho oo u gaar ah.

Wasaaradda Waxbarashada ee Koonfur Galbeed

Wasaaradda waxbarashada ee Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed (xarunta maamulka waa Baydhabo), oo mas'uul ka ah dugsiyada Baay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose.

Wasaaradda Waxbarashada ee Galmudug

Wasaaradda waxbarashada ee Dowlad-goboleedka Galmudug (caasimaddu waa Dhuusamareeb), oo mas'uul ka ah dugsiyada Galgaduud iyo qaybaha Mudug ee Galmudug maamusho.

Wasaaradda Waxbarashada ee Hirshabeelle

Wasaaradda waxbarashada ee Dowlad-goboleedka Hirshabeelle (caasimaddu waa Jowhar), oo mas'uul ka ah dugsiyada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.

Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska (Somaliland)

Wasaaradda waxbarashada ee Somaliland, oo ku dhawaaqday gooni-isu-taag 1991 kana maamusha nidaam waxbarasho oo u gaar ah (Dowladda Federaalku waxay u aragtaa qayb ka mid ah Soomaaliya). Waxaa la dhisay 1992, xaruntiisuna waa Hargeysa; waxay leedahay laba iyo toban waaxood oo ay ka mid yihiin waxbarashada rasmiga ah, waxbarashada dadban iyo farsamada iyo xirfadaha, waxayna ruqsad siisaa dugsiyada gaarka ah iyadoo raacaysa xeerar la ansixiyay 2018.

Website

Imtixaannada Shahaadada Qaranka ee Somaliland

Sharciga Waxbarashada Qaranka ee Somaliland (qodobka 50-aad) wuxuu ku waajibinayaa arday kasta oo dhammeeya heer inuu galo imtixaanka shahaadada qaranka, kaas oo lagu qabto Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska hoosteeda.

Guddiga Tacliinta Sare ee Somaliland

Hay'adda nidaamisa jaamacadaha Somaliland. Sannadkii 2021 waxay diiday ku dhawaaqid ay wasaaradda federaalku ku aqoonsatay 41 jaamacadood, oo ay ku jireen qaar Somaliland ku yaal, iyadoo sheegtay in dowladda federaalku aysan qiimayn wax jaamacad ah oo Somaliland ku taal.

UNICEF Soomaaliya

Hay'adda carruurta ee Qaramada Midoobay waxay taageertaa helitaanka waxbarashada, waxbarashada xaaladaha degdegga ah iyo waxbarashada carruurnimada hore. Waxay bilowday dugsiyada Quraanka ee isku-dhafan oo isku dara casharrada diinta iyo kuwa guud, waxayna samaysay madasha dijitaalka ah ee Learning Passport oo Puntland lagu isticmaalo.

Website

UNESCO

Hay'adda Qaramada Midoobay ee waxbarashada, sayniska iyo dhaqanka. Warbixinteeda Kormeerka Waxbarashada Caalamka waxay daabacdaa warbixinta PEER ee nidaamka waxbarashada Soomaaliya, machadyadeeduna waxay hayaan xogta waxbarashada iyo qorshayaasha qaybta.

Website

Education Cannot Wait (ECW)

Sanduuqa caalamiga ah ee Qaramada Midoobay ee waxbarashada xaaladaha degdegga ah, oo Soomaaliya ka shaqaynayay tan iyo 2017. Maalgelintiisa guud ee dalka waxay gaartay 64.2 milyan oo doollar 2025, oo ay ku jirto barnaamij sannado badan socda oo 17.1 milyan oo doollar ah, ay hoggaaminayso ADRA, kana qayb qaataan Save the Children, Concern Worldwide iyo FENPS, si loo gaaro in ka badan 43,000 oo carruur ah.

Website

Iskaashiga Caalamiga ah ee Waxbarashada (GPE)

Sanduuq caalami ah oo taageera qorsheynta qaybta waxbarashada ee dalalka dakhliga yar. Wuxuu taageeray qorshayaasha qaybta waxbarashada ee Soomaalida, oo uu ka mid yahay Qorshaha Istiraatiijiga ah ee Waxbarashada Somaliland 2017–2021, xogtiisana waxaa si weyn loogu adeegsadaa cabbirka waxbarashada aan dawliga ahayn.

Website

Bangiga Adduunka

Hay'ad horumarineed oo amaah bixisa iskana kaashata cilmi-baarista. Daraasaddeeda 2018 ee waxbarashada Soomaaliya waxay tirisay 14 urur oo dallad ah oo dugsiyada gaarka ah, kuwaas oo xiriir la leh in ka badan 1,000 dugsi iyo in ka badan 250,000 arday, iyo 201,293 carruur ah oo dhigta dugsiyada Quraanka ee caadiga ah.

Website

Kooxda Waxbarashada (Education Cluster) ee Soomaaliya

Koox isku-duwaysa hay'adaha gargaarka ee waxbarashada, kana tirsan nidaamka kooxaha ee ay Qaramada Midoobay hoggaamiso; heer caalami, Kooxda Waxbarashada waxaa si wadajir ah u hoggaamiya UNICEF iyo Save the Children. Baaqa bani'aadminimo ee waxbarashada Soomaaliya ee 2025 wuxuu dalbaday 68.6 milyan oo doollar, May 2025-na 29% ayaa la maalgeliyay.

Website

Save the Children Soomaaliya

Hay'ad samafal caalami ah oo carruurta u adeegta, kana qayb qaadata barnaamijyada waxbarashada aasaasiga ah iyo xaaladaha degdegga ah, oo uu ka mid yahay barnaamijka sannado badan socda ee ECW maalgelisay ee lagu dhawaaqay 2025.

Website

Golaha Qaxootiga ee Norway (NRC)

Hay'ad bani'aadminimo oo taageerta waxbarashada carruurta barakacayaasha ah ee Soomaaliya, oo ay ku jiraan carruurta ay fatahaaduhu saameeyeen, iyadoo maalgelin ka helaysa ECW.

Website

Shabakadda Waxbarashada Rasmiga ah ee Dugsiyada Gaarka ah (FENPS)

Mid ka mid ah shabakadaha dallada ee ugu waaweyn ee dugsiyada gaarka ah ee Soomaaliya. Ururrada dalladu waxay u dejiyaan dugsiyada xubnaha ka ah heerar, manhaj iyo tababarka macallimiinta; FENPS waa la-hawlgale ka tirsan barnaamijka ECW ee lagu dhawaaqay 2025.

Hay'adda Pharo

Hay'ad maamusha dugsiyo ku yaal Somaliland, oo ay ka mid yihiin Dugsiga Sare ee Pharo ee Sheekh (Dugsigii Sare ee Sheekh) iyo xarun tababar farsamo oo ku taal Hargeysa.

Website

Abaarso Network

Shabakad aan faa'iido doon ahayn oo ka dambaysa Dugsiga Sayniska iyo Teknolojiyada ee Abaarso (la aasaasay 2009) iyo Jaamacadda Barwaaqo, oo ah kulliyad macallimiinta haweenka ah oo la aasaasay 2017.

Website